Kainatın sürücü qüvvəsi: Ağıl yoxsa İradə?
İki alman dahisi kainatı hərəkətə gətirən qüvvənin nə olduğu barəsində kökündən fərqli cavablar verir. Mütləq Ağılmı, yoxsa kor, əzablı bir İradəmi?
Georq Hegel
1770 – 1831'Gerçək olan ağlabatandır; ağlabatan olan gerçəkdir.' Tarix Mütləq Ruhun (Geist) öz-özünü dərk etmə prosesidir. Dialektika: tezis → antitezis → sintez. Hər ziddiyyət daha yüksək bir birliyə gətirib çıxarır. Kainat ağlın özünə doğru olan epic səyahətidir.
"Gerçək olan ağlabatandır; ağlabatan olan gerçəkdir. Tarix azadlığın inkişaf səhnəsidir."
Artur Şopenhauer
1788 – 1860Hegel'in nikbin sistemi böyük aldatmacadır. Dünyanın əsl mahiyyəti kor, məqsədsiz, azgın bir İradədir (Wille). Bu İradə hər varlığı sürükləyir, lakin heç vaxt qane olmaz. Həyat əzab içindədir; yeganə çıxış yolu bu İradəni inkar etmək - sənət, şəfqət və asketizmdir.
"Həyat əzabdır. Bu əzabı azaltmağın yeganə yolu şəfqət, sənət və iradəyə üsyandır."