Saat gecə 04:17-dir. Otaqda tam bir səssizlik var. Heç kim zəng etmir, telefona heç bir bildiriş gəlmir və pəncərədən ancaq uzaqdakı küçə lampasının solğun işığı düşür. Və mən qəfildən dərk edirəm ki, dünyanın məni tamamilə unutduğu bu anlar, əslində mənim ən çox ehtiyac duyduğum anlardır.
1. Boşluğun içindəki səssizlik
Son bir aydır mən qələmimi tamamilə kənara qoymuşdum. Bu, sadəcə yaradıcı bir yazı fasiləsi deyildi. Daxilən sanki qatı və dəlinməz bir qaranlığa qərq olmuşdum. Zaman keçdikcə fərqinə vardım ki, içimdəki bu sükut sadəcə gündəlik yorğunluq deyil, həyatın o soyuq və ağır sualının qulağıma pıçıldamasıdır. Hər gün mexaniki olaraq etdiyim adi əməllər mənasını itirərək daşınması çox çətin olan bir yükə çevrilmişdi.
Bəlkə də hər birimizin həyatında belə qaçılmaz enişlər, ruhun bütün qapılarını bağlayıb “qış yuxusuna” getdiyi o qaranlıq dövrlər olur. Xüsusən də gəncliyin o qarmaqarışıq və qorxulu astanasında olanda. Gələcəyin qeyri-müəyyənliyi, “Mən əslində kim olacağam?”, “Hansı yolu seçməliyəm?” kimi böyük suallar insanın zehnini dayanmadan gəmirir. Sən bu suallardan qaçmaq istəyirsən, lakin onlar səni hər gecə yenidən tapır.
2. Mükəmməllik illüziyası və reallıq
Həmişə istəmişəm ki, atdığım hər bir addım, qurduğum hər bir plan mütləq şəkildə qüsursuz olsun. Lakin fəlsəfə bizə həyatda çox acı, amma eyni zamanda azadedici bir həqiqəti öyrədir: mütləq kamillik yalnız və yalnız bir illüziyadır. Bunu dərk etmək uzun və ağrılı bir proses olsa da, indi artıq bu reallığı qəbul edirəm.
Əvvəllər gələcək haqqında saysız-hesabsız və bəzən yorucu ssenarilər qurardım. Əlbəttə, xəyal qurmaq insanın yaradıcı təbiətinin gözəl bir parçasıdır. Lakin dayanmadan o uzaq xəyal dünyasında yaşamaq bu günün mövcudluq enerjisini acımasızcasına sovurub bitirir. Həmişə uzaq üfüqlərə can atarkən, bəzən ayağımın altındakı torpağı, yəni yaşamaq məcburiyyətində olduğum bu günü tamamilə unudurdum.
3. Saxta reallıqların ağır yükü
Sosial medianın o parıltılı, qüsursuz dünyasında yaşıdlarımın “milyonlar” qazandığı, maddi zənginlik nümayiş etdirdiyi qısa videoları gördükdə, mən özümü necə də geridə qalmış, uğursuz hiss edirdim. “Mənim onlardan nəyim əskikdir?” sualı ilə daxilən qovrulub, mən də o aldadıcı və süni işıqlara doğru qaçmağa başladım. Ancaq çox keçmədən dərk etdim ki, o dünyalar kənardan göründüyü kimi sadə, cazibədar və ən əsası səmimi deyilmiş.
İndiyə qədər bir çox fərqli sahələrdə özümü və öz səsimi axtarmışam. Bəzən praktik, məntiqli işlərlə məşğul olmuşam, bəzən isə yaradıcı işlərə əl atmışam. Bu işlərin çoxu bəlkə də ruhumun o dərin aclığını doyurmurdu, lakin cəmiyyətin həyatda qalma qanunlarına görə bacarıqlarımdan sadəcə bir alət kimi istifadə edirdim.
Lakin bütün bunlarla yanaşı, ruhum həmişə başqa diyarlara çəkilib. Fəlsəfəyə, psixologiyaya və insan təbiətinin o ən dərin, qaranlıq qatlarına doğru. Bütün bunlara zaman ayırıram, lakin hələ də varlığımı tam olaraq ifadə edən, “bax bu, tamamilə mənəm” dediyim o tək həqiqəti tapa bilməmişəm.
4. Mövcudluğun təməl sualı
Psixoloqum ilk seansımızda üzümə baxdı və mənə varlığımın bütün sütunlarını sarsıdan o ağır sualı verdi:
“Səni hazırda bu həyatda tutan nədir? Səni hər sabah yuxudan oyanmağa və yaşamağa vadar edən, ayaqda saxlayan o əsl güc nədir?”
O an otağa sanki qurğuşun kimi çox ağır bir səssizlik çökdü. Mən bir neçə dəqiqə ərzində bu çox sadə görünən suala heç bir cavab tapa bilmədim. Bizim ən böyük faciəmiz də elə məhz budur. Əksəriyyətimiz niyə mövcud olduğumuzu, bizi doğrudan da xoşbəxt edən o təməl motivin nədən ibarət olduğunu belə bilmədən hara isə qaçırıq.
Bir müddət sonra daxili dünyamda yenidən yüngül bir canlanma, həyata qarşı cılız da olsa bir istək hiss etməyə başladım. Bir aydır üzünə belə baxmadığım o qalın kitablarıma geri döndüm. İndi oxuduqlarım mənə daha çox ruhi mənfəət verir, çünki mən sadəcə oxumaq üçün içimdəki o ağır, hərəkətsiz ətalətlə real mübarizə aparıram.
5. Ucuz dopamin və itirilmiş səbr
Mən artıq sosial mediadan tamamilə imtina etmişəm. Çünki onun insanın ruhunu necə hissə-hissə parçalayıb heçə çevirdiyini indi daha aydın görürəm. O saxta görüntülər, o süni xoşbəxtlik illüziyaları mənim üçün artıq heç bir məna kəsb etmir. Real həyatda tamamilə boş olan insanlar, rəqəmsal dünyada özlərinə uydurma, parıltılı bütlər yaradırlar. Bu fəlakət barədə saatlarla danışmaq, fəlsəfə etmək olar. Lakin mən bilirəm ki, bu sətirləri oxuyanların bir çoxu yazını bitirən kimi yenə də o sonsuz dopamin döngüsünə səssizcə qayıdacaq.
Müasir insan sadə yolla zövq almağı çoxdan unudub. Bizim kiçik bir təbəssümdən, sadə bir andan, mənasız görünən bir səhər gəzintisindən ləzzət almaq hüququmuzu sanki amansızca əlimizdən alıblar. Ucuz dopamin dalğaları bizim təfəkkürümüzü kütləşdirir. Səbrimiz o qədər tükənib ki, bir filmə, hətta kiçik bir videoya belə axıra qədər baxa bilmirik. Əlimizdən o təbii sadəliyin lüksünü aldılar. Amma biz unuduruq ki, o zəncirləri qırmaq və sükuta qayıtmaq yenə də yalnız bizim öz əlimizdədir.
6. Seçilmiş təklik: Bir azadlıq forması
Mən o saxta reallıqdan qaçdım, çünki mən orada öz varlığımı azad hiss etmirdim. Hər kəsin fərqli maskalar taxdığı, hər kəsin kimsə olmağa çalışdığı bu nəhəng səhnədə, mən maskasız və çılpaq bir həqiqətlə gəzməyi seçdim.
İndi artıq insanlar öz-özləri ilə baş-başa qalanda dəhşətli dərəcədə sıxılırlar. Çünki onlar həmişə o daxili boşluğu dolduracaq kənar bir səs-küy axtarırlar. Halbuki bəzən sən sadəcə o daxili sıxıntıya dözməli və onunla üzləşməlisən. Kiçik detallarda gizlənən gözəlliyi kəşf etmək, təmiz bir vərəq kimi yeni məşğuliyyətlər tapmaq, insanın nəhayət özünə qayıtmasıdır. Dənizin sakit sahilində, yanımda isti qəhvəm və kitabımla o sonsuzluğa dalmaq mənim üçün əsl həyatın ən təmiz, ən real təzahürüdür.
Doğrudur, bəzən cəmiyyətdən çox təcrid olunduğumu, həyatın o gurultulu mərkəzindən kənarda qaldığımı hiss edirəm. Standart qəliblərə sığmadığım, o böyük kütlə ilə eyni ritmdə addımlamadığım üçün bəzən kəskin bir yalnızlıq məni bürüyür. Lakin dərindən bilirəm ki, nümayişkaranə və saxta bir izdihamın içində itməkdənsə, gerçək və şüurlu bir təklik min qat daha dəyərlidir.
Bəlkə də bizim o ümidsizcə axtardığımız böyük cavablar, o nəhəng və səs-küylü yerlərdə heç vaxt gizlənməyib. Bəlkə də bütün ağır sualların tək açarı, məhz həmin o sükutun, o gecə yarısı otağa çökən kimsəsizliyin tam mərkəzində səssizcə bizi gözləyir.